Jeofizik Cihazları

 

 

Jeofizik yerin altının görüntüsünü çeken ayrıca davranışına bakan bir bilim dalıdır. Ancak bu işi çıplak gözle değil, jeofizik bilimini (yerbiçin bilim) kullanarak yapar. Böylece yeraltısuyu, maden yatağı, gömü, arkeolojik kalıntı, petrol ile doğal gaz yatakları, deprem, yerkayması, yapılaşma öncesi yerin dayanım ve davranış durumunu belirleyebilir. Bunun yapılışı ise; nasıl bir tıp doktoru insan vücudunun içini görmek için röntgen, tomografi, ultrason, MR çekiyorsa, aynı işlem yerde uygulanır. İşin ilkesi, yeraltındaki birimlerin biçincil (fiziksel) özelliklerindeki yerden yere ya da süre içindeki değişikliklerin belirlenmesidir. Araştırılan biçkilsel özellikler; elektrik iletkenlik, ses hızı, mıknatıslanma, yoğunluk, sıcaklık, basınç, ışık soğurma/yansıtma, ışın (radyoaktivite) gibi değiştirgenlerdir. Bunu belirlemek üzere yer içine bu özelliklerin gösterdiği süreksizliklere duyarlı imler (sinyaller) yollanır ya da yerin ve uzayın kendiliğinden ürettiği ve yerin derinliklerine yolladığı bu tür imler yerden dönüşü oldukça duyarlı elektronik aygıtlarla algılanır. Bunlar ara işlemlerden sonra görüntüye dönüştürülür. Nedir bu ara işlemler? Jeofizik mühendisliğinde ölçüm tıp doktorunun işlemine göre biraz daha ayrıntılıdır. Şöyle ki; insanın bedeni röntgen aygıtına bütünüyle girer ve bir anda çekim yapılır. Ancak jeofizikte yerin tümünü içine alacak büyüklükte bir aygıt yapımı olası değildir. O nedenle, görüntüleyici düzenek, alanda bir noktadan diğerine dolaştırılarak nokta, nokta görüntüleme yapılır. Daha sonra, aygıtın kendi bilgisayarında ya da diskette toplanan bu bilgiler, deneylikte bilgisayarda işlenerek birleştirilir. Böylece, aygıtı gezdirdiğiniz doğrultuda yeraltının düşey kesit görüntüsünü yada düzlemsel yatay görüntüsünü istediğiniz derinlikte üç boyutlu ya da dört boyutlu (yer ile zaman) görülebilir. Dolayısıyla işlem, ölçüm, birleştirme ve görüntüleme adımlarından oluşur. Hangi derinliğe dek bakılabilir konusunda ise, bilimsel amaçlarla yerin 6372 km’lik çekirdeğine dek bakılabilir. Bu derinliğe dek yerin kaç katmandan oluştuğu, kalınlık ile derinliklerini, katı mı?, sıvı mı?, basıncı, yoğunluğu, ses geçiş hızı, sıcaklığının ne olduğu belirlenebilir . Petrol ile doğal gaz aranıyorsa, 3000-5000 metre derinliğe, kızık yer (jeotermal) güre(enerji) aranıyorsa, 500-2000 metreye, soğuk su aranıyorsa 0-2000 metre, maden aranıyorsa 200 ile 1000 metre, arkeolojik kalıntı aranıyorsa 100 metre, gömü araştırılıyorsa 10-15 metre, yer araştırması yapılıyorsa 250 metre derinliğe dek bakılabilir. Daha sonra biyopsi yaparak, diğer bir deyişle sorunlu yere delgi (sondaj) yaparak, yerden parça alıp, deneylikte incelenir Yerin altında gömülü her şey bulunabilir mi?, yerdeki süreksizlikler hangi ayrıntıda bulunabilir? Yeter ki, o süreksizlik çevresi ile ayrı bir biçincil özellik içersin ve bunu ölçmek için uygun aygıt ve uygun yöntem seçilsin. Bunu öğretmek için, üniversitede 4 yıl süreli eğitim vererek jeofizik mühendisleri getirtiliyor. Sonuçtaki tutarlılık, aynı tıp doktorunda olduğu gibi deneyim ve kullanım yöntemine bağlı olarak değişir. Başarı yüzdesi ne ölçüdedir denirse; Bu, bilgi, beceri, deneyim ve aygıt teknolojisine bağlı olarak değişir. Ancak başarı % 90’dan az değildir.